Tweet
Giấc mơ Chapi
Sáng tác Trần Tiến - Yzak hát
[youtube]WybWNOZCI9k&feature=related[/youtube]
GIẤC MƠ CHAPI
Nhạc và lời: Trần Tiến
Ở nơi ấy, tôi đã thấy trên ngọn núi cao có hai người, chỉ có hai người yêu nhau. . . .
Họ đã sống không mùa đông, không mùa nắng, mưa - có một mùa, chỉ có một mùa yêu nhau. . . .
Ở nơi ấy, đàn dê trắng nhởn nhơ trên đồi, một mái tranh nghèo, một nhà sàn đơn sơ.
Ở nơi ấy, họ đã sống cuộc sống yên bình. Ai nghèo cũng có cây đàn Chapi.
Khi rung lên, từng sợi dây đàn đã đong đầy hồn người Đak-lay.
Ơi Đak-lay, ơi rừng cây ngọn núi vang tiếng đàn Chapi
Ai yêu tự do, yêu rừng xanh thì lên núi nghe đàn Chapi
Tôi yêu Chapi không còn cô đơn, không buồn, không vui.
Khi nghe Chapi chợt thấy nao lòng một giấc mơ
Ôi Chapi.
***
Chapi - giấc mơ của người nghèo
(Trích bài viết " Người níu giữ Giấc mơ Chapi " của Nguyễn Viễn Sự - Tuổi Trẻ)
"Chammalé Âu là nghệ nhân Raglai khảy đàn chapi hay nhất ở Ninh Thuận.....
Nhà Chammalé Âu nằm lọt dưới thung lũng, ven bờ suối Ma Nới, nhạc sĩ Trần Tiến chưa bao giờ đến. Nhưng Chammalé Âu bảo rất “chịu” cái ông nhạc sĩ đã nói đúng bụng của người Raglai, đó là “ai nghèo cũng có cây đàn chapi”. Nói rồi, Chammalé Âu rút trên gác bếp một cái ống tre dài mà thoạt nhìn cứ tưởng là ống đựng cung tên đi săn và bảo: “Chapi của ama (bố) đó, chặt cái ống tre gai là về làm được, hồi xưa người Raglai ai nghèo cũng có cây đàn này hết”.
Bập một điếu thuốc sâu kèn, Chammalé Âu đưa tôi về miền quá vãng, đó là những ngày ông còn trai trẻ, từ đêm khuya đến mỗi sớm mai thanh vắng, tiếng chapi cứ đều đặn ngân nga khắp những chái nhà sàn. Nếu mã la (một loại cồng chiêng của người Raglai gồm bộ bốn cái) là nhạc cụ có mặt trong tất cả các nghi lễ của người Raglai và phải ai giàu mới có, thì chapi là nhạc cụ phỏng được thanh âm của cả bộ mã la, cầm gọn trong lòng tay và người nghèo nào cũng sắm được, lúc buồn, lúc vui cũng khảy được.
Đưa cây đàn lên ngang tầm ngực, Chammalé Âu bắt đầu khảy, hai ngón tay cái sần sùi của ông bấm vào dây đàn là tám sợi cật tre được tách ra thành bốn cặp, mỗi cặp dây đàn tùy độ dày mỏng sẽ phỏng được thanh âm của từng chiếc mã la. Những âm thanh trầm đục vang lên, tiếng đàn chapi của Chammalé Âu khảy không nhanh, không chậm, đúng như nhịp đời thong thả của những người Raglai.
Những điệu chapi có cái tên rất giản dị: điệu Con ếch, khảy lên vào những đêm mưa đầu mùa, gọi nhau sớm mai sẽ lên rẫy trỉa hạt; điệu Con chim, báo cho nhau biết quãng thời gian trong ngày; điệu Quên đồ là của ai đó đi chơi, đi rẫy quên vật dụng và đến xin lại. Hoặc nhiều tâm sự hơn là điệu Than thở, vì năm đó mất mùa, vì con heo trong nhà nuôi vừa bệnh hay điệu Em ở lại anh về thay lời đôi lứa yêu nhau trong giờ giã biệt...
Cây đàn bé nhỏ nhưng người Raglai đã gửi gắm vào đó hình ảnh của cả cộng đồng mình. Ngừng một điệu đàn, Chammalé Âu chỉ cho tôi xem bốn cặp dây đàn dày mỏng khác nhau, đầu tiên là cặp dây mẹ, rồi đến cặp dây cha, có độ dày nhất, phát ra những âm thanh trầm, rồi đến hai cặp dây kế tiếp tượng trưng cho con gái và con trai, có âm thanh bổng hơn. Và như một câu chuyện từ nếp nhà Raglai theo chế độ mẫu hệ, điệu đàn chapi bao giờ cũng được khảy từ cặp dây mẹ, rồi mới đến cặp dây cha và cặp dây con sau cùng.
......
Đặt cây đàn chapi xuống bậc cửa, Chammalé Âu nói: “Nhìn dễ vậy đó nhưng giờ không mấy thằng con trai đủ ham đi tìm nổi ống tre gai này nữa, vì rừng đã thưa lắm”. Đó phải là ống tre gai tròn, vỏ bóng và mỏng, mọc trên những đỉnh đồi cao, vì mọc dưới thấp, rễ hút nhiều nước, tiếng kêu sẽ không thanh”. Muốn tìm được ống tre gai làm được chapi, Chammalé Âu phải đợi đến gần hai năm trời. Đầu tiên là tìm được bụi tre gai ưng mắt khi thân tre còn xanh, đánh dấu để đó, đợi hơn một năm sau cho vỏ tre chuyển vàng rồi dùng rựa phạt ngang thân, đốn ra thành lóng mang về. Sau đó còn phải gác trên chái bếp 3-4 tháng cho ống tre gai thật khô, thật dai mới đem làm đàn.
..... không thuộc điệu đàn chapi thì không thể thẩm âm để làm đàn. Ống tre gai sau khi đã phơi thật nỏ trên gác bếp, dùng dao rạch vỏ, tách lên bốn cặp dây khoảng cách đều nhau nhưng có độ dày mỏng khác nhau và dùng những thanh tre chêm vào tạo khoảng hở, rồi buộc chặt bằng những sợi dây máu hái trên rừng.
....
Đáng tiếc là cho đến nay nhiều người nghe Giấc mơ chapi vẫn nhầm tưởng bài hát đang kể về một vùng đất nào đó ở Tây nguyên. Có lẽ vì thế, nhiều ca sĩ khi hát đã tự sửa lời, từ “Raglai” trở thành “Chak-lay” hay “Dak-lay”. “Đó là điều đáng tiếc, nhất là với vùng đất Ninh Thuận - quê hương của đàn chapi, nơi đã cho tôi cảm hứng sáng tác bài hát này”, nhạc sĩ Trần Tiến nói.
Sáng tác Trần Tiến - Yzak hát
[youtube]WybWNOZCI9k&feature=related[/youtube]
GIẤC MƠ CHAPI
Nhạc và lời: Trần Tiến
Ở nơi ấy, tôi đã thấy trên ngọn núi cao có hai người, chỉ có hai người yêu nhau. . . .
Họ đã sống không mùa đông, không mùa nắng, mưa - có một mùa, chỉ có một mùa yêu nhau. . . .
Ở nơi ấy, đàn dê trắng nhởn nhơ trên đồi, một mái tranh nghèo, một nhà sàn đơn sơ.
Ở nơi ấy, họ đã sống cuộc sống yên bình. Ai nghèo cũng có cây đàn Chapi.
Khi rung lên, từng sợi dây đàn đã đong đầy hồn người Đak-lay.
Ơi Đak-lay, ơi rừng cây ngọn núi vang tiếng đàn Chapi
Ai yêu tự do, yêu rừng xanh thì lên núi nghe đàn Chapi
Tôi yêu Chapi không còn cô đơn, không buồn, không vui.
Khi nghe Chapi chợt thấy nao lòng một giấc mơ
Ôi Chapi.
***
Chapi - giấc mơ của người nghèo
(Trích bài viết " Người níu giữ Giấc mơ Chapi " của Nguyễn Viễn Sự - Tuổi Trẻ)
"Chammalé Âu là nghệ nhân Raglai khảy đàn chapi hay nhất ở Ninh Thuận.....
Nhà Chammalé Âu nằm lọt dưới thung lũng, ven bờ suối Ma Nới, nhạc sĩ Trần Tiến chưa bao giờ đến. Nhưng Chammalé Âu bảo rất “chịu” cái ông nhạc sĩ đã nói đúng bụng của người Raglai, đó là “ai nghèo cũng có cây đàn chapi”. Nói rồi, Chammalé Âu rút trên gác bếp một cái ống tre dài mà thoạt nhìn cứ tưởng là ống đựng cung tên đi săn và bảo: “Chapi của ama (bố) đó, chặt cái ống tre gai là về làm được, hồi xưa người Raglai ai nghèo cũng có cây đàn này hết”.
Bập một điếu thuốc sâu kèn, Chammalé Âu đưa tôi về miền quá vãng, đó là những ngày ông còn trai trẻ, từ đêm khuya đến mỗi sớm mai thanh vắng, tiếng chapi cứ đều đặn ngân nga khắp những chái nhà sàn. Nếu mã la (một loại cồng chiêng của người Raglai gồm bộ bốn cái) là nhạc cụ có mặt trong tất cả các nghi lễ của người Raglai và phải ai giàu mới có, thì chapi là nhạc cụ phỏng được thanh âm của cả bộ mã la, cầm gọn trong lòng tay và người nghèo nào cũng sắm được, lúc buồn, lúc vui cũng khảy được.
Đưa cây đàn lên ngang tầm ngực, Chammalé Âu bắt đầu khảy, hai ngón tay cái sần sùi của ông bấm vào dây đàn là tám sợi cật tre được tách ra thành bốn cặp, mỗi cặp dây đàn tùy độ dày mỏng sẽ phỏng được thanh âm của từng chiếc mã la. Những âm thanh trầm đục vang lên, tiếng đàn chapi của Chammalé Âu khảy không nhanh, không chậm, đúng như nhịp đời thong thả của những người Raglai.
Những điệu chapi có cái tên rất giản dị: điệu Con ếch, khảy lên vào những đêm mưa đầu mùa, gọi nhau sớm mai sẽ lên rẫy trỉa hạt; điệu Con chim, báo cho nhau biết quãng thời gian trong ngày; điệu Quên đồ là của ai đó đi chơi, đi rẫy quên vật dụng và đến xin lại. Hoặc nhiều tâm sự hơn là điệu Than thở, vì năm đó mất mùa, vì con heo trong nhà nuôi vừa bệnh hay điệu Em ở lại anh về thay lời đôi lứa yêu nhau trong giờ giã biệt...
Cây đàn bé nhỏ nhưng người Raglai đã gửi gắm vào đó hình ảnh của cả cộng đồng mình. Ngừng một điệu đàn, Chammalé Âu chỉ cho tôi xem bốn cặp dây đàn dày mỏng khác nhau, đầu tiên là cặp dây mẹ, rồi đến cặp dây cha, có độ dày nhất, phát ra những âm thanh trầm, rồi đến hai cặp dây kế tiếp tượng trưng cho con gái và con trai, có âm thanh bổng hơn. Và như một câu chuyện từ nếp nhà Raglai theo chế độ mẫu hệ, điệu đàn chapi bao giờ cũng được khảy từ cặp dây mẹ, rồi mới đến cặp dây cha và cặp dây con sau cùng.
......
Đặt cây đàn chapi xuống bậc cửa, Chammalé Âu nói: “Nhìn dễ vậy đó nhưng giờ không mấy thằng con trai đủ ham đi tìm nổi ống tre gai này nữa, vì rừng đã thưa lắm”. Đó phải là ống tre gai tròn, vỏ bóng và mỏng, mọc trên những đỉnh đồi cao, vì mọc dưới thấp, rễ hút nhiều nước, tiếng kêu sẽ không thanh”. Muốn tìm được ống tre gai làm được chapi, Chammalé Âu phải đợi đến gần hai năm trời. Đầu tiên là tìm được bụi tre gai ưng mắt khi thân tre còn xanh, đánh dấu để đó, đợi hơn một năm sau cho vỏ tre chuyển vàng rồi dùng rựa phạt ngang thân, đốn ra thành lóng mang về. Sau đó còn phải gác trên chái bếp 3-4 tháng cho ống tre gai thật khô, thật dai mới đem làm đàn.
..... không thuộc điệu đàn chapi thì không thể thẩm âm để làm đàn. Ống tre gai sau khi đã phơi thật nỏ trên gác bếp, dùng dao rạch vỏ, tách lên bốn cặp dây khoảng cách đều nhau nhưng có độ dày mỏng khác nhau và dùng những thanh tre chêm vào tạo khoảng hở, rồi buộc chặt bằng những sợi dây máu hái trên rừng.
....
Đáng tiếc là cho đến nay nhiều người nghe Giấc mơ chapi vẫn nhầm tưởng bài hát đang kể về một vùng đất nào đó ở Tây nguyên. Có lẽ vì thế, nhiều ca sĩ khi hát đã tự sửa lời, từ “Raglai” trở thành “Chak-lay” hay “Dak-lay”. “Đó là điều đáng tiếc, nhất là với vùng đất Ninh Thuận - quê hương của đàn chapi, nơi đã cho tôi cảm hứng sáng tác bài hát này”, nhạc sĩ Trần Tiến nói.
Lời nhận xét